Nedir.Org *
Zeus

Sokrates Nedir

Resim Ekle Dosya Ekle Video Ekle Soru Sor Bilgi Ekle
sofistlere karşı koyanların başında yer alan, ilkçağın en büyük düşünürlerinden biri olan sokrates, sofistlere karşı koyar, ama onlarla birleştiği yönleri de vardır. çünkü sokrates de, sofistler gibi, gelenek ve törelerin oluşturduğu ölçüler üzerinde düşünmeyi kendisine ilke yapmıştır.

sokrates 469 yılında atina’da doğmuştur. heykeltıraş sophroniskos ile ebe phainerete’nin oğlu. kendisi ve yurttaşlarını ciddi olarak incelemeyi, ahlakça olgunlaşmak için durmadan çalışmayı, hayatının hep ödevi sayacaktır. o da, sofistler gibi, başlıca, insan hayatının pratik sorunlarıyla ilgilenmiştir. ancak, sofistler utilitaristtiler, yalnız yararı göz önünde bulunduruyorlardı. sokrates ise bu soruna gerçek, derin bir ahlaki ciddiyetle yönelir.onun gerek sessiz, sürekli felsefi düşünmeleri, gerekse atina’daki orijinal çalışmaları böyle bir anlayışla beslenmişlerdir. kendisi bir çığıra, bir okula bağlı olmadığı gibi, bir çığır da kurmaya kalkışmamıştır. ortalıkta, çarşıda –pazarda dolaşır, karşısına çıkanlarla konuşmaya çalışırdı. bunu da, insanları, hayatlarının anlam ve amaçları bakımından düşünmeye, aydınlanmaya kımıldatmak, onlarda bu isteği uyandırmak için yapardı. sokrates felsefesini, dünya görüşünü bu yolla yaymıştır: bir şey yazmamıştır. sokrates 70 yaşında iken “gençliği baştan çıkarmak ve atina’ya yeni tanrılar getirmeye kalkışmak” ile suçlandırılıp mahkemeye verilmiştir. onu suçlayanlar, anlayışsızlıklarından, düşünceleri ayırt etmeyi bilmediklerinden, sokrates’i sofist sayıyorlardı. hayata yol gösteren değer ve ölçülere körükörüne inanmayıp bunları akılla bulmak isteyişinde, bu tutumunda sokrates sofistlerle ortaktı. ama onun sofistlerle bundan sonraki temelli ayrılığını, yobaz gelenekçiler ayıramayacak durumda idiler. sokrates hafif bir ceza ile kurtulabilirdi; ama boyun eğmek bilmeyen onuru yüzünden yargıçları kızdırıp ölüm cezasına çarptırılmıştır. tutukevinden de kaçmayı ret etmiş ve 399 yılının mayısında zehir içerek ölmüştür.

sofislerin bilgi anlayışı, her bakımdan, tek kişiyi kanılarında bir relativizme götürmüştü. sokrates’in ise göz önünde bulundurduğu ; sağlam, herkes için geçerli olan bir bilgiye varmaktır. o, doxa (sanı)nın karşısına episteme (bilgi) yi koyar. yalnız episteme hazır, hemen öğrenilebilecek, öğretimle hemen bildirileverilecek bir şey değildir, tersine; birlikte çalışarak, uğraşılarak varılacak bir amaçtır. onun için sokrates, sofistlerin yaptığı gibi, öğretimle bilgileri edindirmeye kalkışmaz, çevresindekilerle doğru’yu birlikte aramaya çalışır. din-gelenek otoritesine gözü kapalı bağlanmamada sokrates sofistlerle bir düşünüyor. ancak, sokrates’in akla, düşüncenin objektif değerine, bireylerin üstünde bir normun bulunduğuna sarsılmaz bir inancı var. onu sofistlerden kesin olarak ayıran da bu inancıdır. onun kendine özgü öğretme ve araştırma yöntemi olan dialog (konuşma) da bu inanca dayanır. konuşma’da düşünceler ortaya konur, bunlar karşılıklı olarak eleştirilir, böylece de herkesin kabul edeceği şeye varılmak istenir. sofisler düşünceleri meydan getiren psikolojik mekanizmayı inceliyorlardı. sokrates ise, doğru’yu belirleyen aklın bir yasası olduğuna inanır ve çevresindekilerle işbirliği yaparak bu doğru’yu araştırır. “ben bir şey bilmiyorum” ya da “bir şey bilmediğimi biliyorum” derken de göz önünde bulundurduğu bu. onun için bunları bir şüphecilik diye anlamamalıdır.

sokrates, sofist – sophistes , bilgici –değil, filozof – philosophos, bilgisever –olduğunu söyler; bilgiyi elde bulundurduğuna değil, onu sevip aradığına inanır; kendisi kendini bildiği gibi, kendilerini bilmelerini (“kendini bil!”) başkalarından da ister. araştırmanın (dialogun) dış şeması şöyledir: konuşmaya başlarken sokrates, hep kendisinin bir şey bilmediğini söyler. karşısındaki de, tersine, hep bilgisine pek güvenmektedir, ama ileri sürdükleri de hep pek derme çatma şeylerdir. işte sokrates’in ünlü ironie’si (alayı) bu karşıtlık içinde belirir. bundan sonra da sokrates, konuştuğu kimsede doğru^yu meydana çıkarmaya girişir; onun deyişiyle: ruhta uyku halinde bulunan düşünceleri “doğurtmaya” uğraşır. bu sanatına da, annesinin ebeliğine bir anıştırma olarak, maieutike (doğum yardımcılığı, ebelik) adını veriyor. bu tekniğin temelinde, disiplinli, sıkı bir düşünme ile” doğru”nun bulunabileceğine bir inanma gizlidir; ruhta saklı doğrular var; bunlar herkes için ortak olan doğrulardır; bunlar, sorup soruşturma ile, üzerlerinde durup düşünme ile yukarıya çıkarılabilir, bilinir bir hale getirilebilirler.

sokrates’e göre, bilimsel çalışmanın amacı, duyularla edinilen tek tek algılar değil, kavramdır. onun için, sokrates hep, kavramın belirlenmesi, sınırının çizilip gösterilmesi olan tanım’a (horismos, definito) varmaya çalışır.

sokrates’in kullandığı yöntem, tüme –varım (epagoge, inductio) yöntemidir. aristoteles, sokrates’i bu yöntemin bulucusu diye gösterir. ancak, sokrates gelişigüzel bir araya getirilmiş tek tek haller arasında bir karşılaştırma yaptığı için, tam bir tümevarım yöntemi geliştirdiği söylenemez.

sokrates bu yöntemini, tıpku sofistler gibi , sadece insan hayatının sorunlarına uygulamıştır. onu “doğru bir yaşayış nedir, hangisidir?” sorusundan başkası ilgilendirmemiştir. doğa felsefesiyle hiç uğraşmamıştır; kavramsal doğru’yu araması da yalnız ahlaki kaygılar yüzündendir. insanın ahlakça kendisini eğitmesi, yetiştirmesiyle bilim aynı şeydir. araştırma da bulunacak tümel doğru, ahlak bilincine açıklık ve güven sağlayacaktır.

sokrates’in bütün düşüncesi, bütün çalışmaları ahlaka yönelmiştir. bu ana –konuda çıkış noktası da, “erdem ile bilginin özdeş, aynı oldukları” görüşüdür. bu görüşün felsefe dışındaki nedeni için şu söylenebilir: yunan toplumu o arada çok sarsıntılı bir değişme geçirmiştir, geçirmektedir. bu yüzden, öteden beri bilinen, alışılmış yaşama kurallarına ayak uydurmak çok güçleşmiştir. bu değer anarşisi içinde bir sürü yaşama kuralı öğütleniyordu. öbür yandan demokratik gelişme bir savaşmaya, yarışmaya yol açmıştı. işte sokrates,bu kanıyı ahlaka aktarmakla, bu duruma en keskin anlatımını kazandırmıştır.

sokrates,”hiç kimse bile bile kötülük işlemez, kötülük bilginin eksikliğinden ileri gelir” der. yine bu yüzden bütün öteki erdemler, ana –erdem olan bilginin (episteme) içinde toplanmışlardır ve bilginin kendisi edinildiği ve öğrenildiği gibi, öteki erdemler de elde edilir ve öğretilebilir.

sokrates, bir de, içinde bir daimonion’un barındığını söylermiş. hayatının önemli anlarında bu daimonion’u kendisine yol gösterirmiş, daha doğrusu alıkoyucu bir rol oynarmış; daha çok uyarıcı bir sesleniş. bunu sokrates içindeki tanrısal bir ses sayar ve ona uyarmış. bu sesin ne olduğu üzerinde çeşitli yorumlar yapılmıştır. ne olarak anlaşılırsa anlaşılsın (vicdan, ahlaki bir sezi, peygamberlerde görülen içgüdü gibi bir şey vb) daimonion sokrates’in ahlak görüşünün tekyanlı rationalismini tamamlayan bir etken olarak görünüyor. çünkü daimonion, irrationel bir şey, dini –mistik bir öğe. (ama yalnız kendisinde var; genel olarak insan hayatının ahlak bakımından düzenlemede hiçbir rolü yok)

sokrates’in dinsiz ya da küfre sapmış bir kimse olduğu hiç de söylenemez. olsa olsa, o da ta xenophanes’ten beri gelişen bir din anlayışının içinde yer almıştı; yani halk dininin boş inançlarına bağlı değildi; halk dininin arınmasını, bunun için de tanrılar için yakışıksız tasavvurların ortadan kalkmasını o da istiyor.

sokrates çevresine büyüleyici bir etki yapmıştı. bu etki, düşüncelerinden çok, bu düşünceleri onun doğrudan doğruya yaşaması yoluyla olmuştur.

Sokrates Resimleri

Sokrates Sunumları

Sokrates Soru & Cevap

Bu yazı hakkında ilk soru soran sen ol..

Sokrates Ek Bilgileri

Bu yazıya sende yeni bilgi ekleyerek gelişmesine yardımcı olabilirsin..

Yazı İşlemleri
İlgili Yazılar
Sen de Ekle

Sende, bu sayfaya

içerik ekleyerek

katkıda bulunabilirsin.

(Resim, sunum, video, soru, yorum ekle..)
Facebook Grubumuz

Birşey Unutmadın mı ?

Bizi sonra tekrar bulmak için sitemizi aşağıdan beğenmelisin